Zwartwordende wasplaat

Zwartwordende wasplaat (Hygrocybe conica)

De lamellen van het Zwartwordend wasplaatje staan vrij, hierin verschilt deze wasplaat van het Gewoon vuurzwammetje dat breed aangehechte lamellen heeft. Ook de zwarte verkleuring is een belangrijk kenmerk van deze paddestoel. De steel en de hoed kunnen zowel glibberig als droog zijn, dus aan dat kenmerk heb je hier niet zoveel.
Bij de Duinwasplaat wordt alleen de steel zwart.

Het Zwartwordend wasplaatje is een vrij algemene wasplaat. Vaak hoop je dan ook dat de zo mooie rode of gele wasplaat die je vindt een ander is, maar helaas zie je dan ineens toch ergens een kleine zwarte verkleuring.
Het gemakkelijkste kenmerk (voor wie een microscoop bezit) is de afmeting van de sporen. Die zijn relatief groot - 7-11.5x4.5-6.5 mu, glad, ellipsvormig en soms wat ingesnoerd en onregelmatig, hyalien tot bruin in KOH. Overige microscopische kenmerken: basidia 4-sporig of 2-sporig, 40-60 mu lang. Geen cheilocystiden. Lamellen trama parallel. Hoedhuid een ixocutis. Alle elementen worden bruin tot donkerbruin in KOH als de exemplaren eenmaal zwart zijn geworden.
Kenmerken van het geslacht Wasplaat  (Hygrocybe) waartoe Zwartwordende wasplaat behoort.

Wasplaatjes hebben meestal een felgekleurde, wasachtige of glazige hoed en steel. De lamellen zijn vrij dik en vrij tot aflopend (een belangrijk kenmerk dus!) en wasachtig. Een tweede belangrijk determinatiekenmerk is of de hoed en de steel al dan niet glibberig of kleverig zijn.
Saprotroof of samenlevend met grassen.

Wasplaatjes proberen te benoemen:

De gemakkelijkst te herkennen wasplaat is de Zwartwordende (H. conica). De hoed en steel kunnen zowel droog als plakkerig zijn. De hoed is meestal puntig. Het is een paddestoel van de kust. De kleur is geel, oranje of rood. Kenmerkend is de zwarte verkleurig bij kneuzing en ouder worden. In stuivend zand kan de H. conicoides (Duinwasplaat) worden gevonden. Van deze wasplaat verkleurt alleen de steel, niet de hoed.

Met een groene tint in de hoed of de steel
Steel kleverig - H. psittacina var psittacina (Papegaaizwammetje)
Steel droog + hoed kleverig - H. laeta (Slijmwasplaat vooral Drente) - lamellen aflopend, wit, hoed bruinig oranje, steel geelgroenig
Steel droog + hoed droog - H. citrinovirens (Groengele wasplaat- Z niet op Verspr.atlas)

Witte wasplaten
Het Sneeuwzwammetje heeft een droge steel en kleverige hoed. De paddestoel geurt licht naar kokos.
De Geurende wasplaat ruikt naar leer of ceder.
Beide soorten hebben aflopende lamellen.

Paarsige wasplaten
Deze soorten komen in Nederland helaas nauwelijks tot niet voor. Ze zijn wel beeldschoon.

Grijzige tot grijsblauwe wasplaten
De H. irrigata (Grauwe wasplaat heeft een kleverige steel. De soort is zeldzaam. Komt voor op hooiland en is vooral bekend van Texel.
De overige soorten komen in Nederland nauwelijks tot niet voor.

Bruine wasplaten
H. irrigata (Grauwe wasplaat zie hierboven), H.ingrata (Blozende wasplaat - uiterst zeldzaam), H. colemanniana (Bruine wasplaat met droge steel en droge of kleverige hoed)

Gele wasplaten
Kijk naar de vorm van de hoed. Wees ook bedacht op zwartverkleuring, deze eigenschap plaatst ze immers direct in de groep van Zwartwordende wasplaten

Punthoedje -
Steel kleverig - H. persistens
Hoed droog en steel droog - H.citrinovirens (Groengele wasplaat uiterst zeldzaam niet op Verspr.atlas)
Hoed kleverig, slijmerig en steel droog - H. acutoconica (Puntmutswasplaat) H. aurantiosplendens (Prachtwasplaat Z Texel), H. persistens ?
De Puntmutswasplaat heeft een kleverig gestreepte hoed, droog is de hoed glanzend, geel tot geeloranje.

Gewelfd of uitgespreid
Steel kleverig - H. chlorophana (Gele wasplaat), H. vitellina (Verblekende wasplaat Z Texel+kust), H. glutinipes var glutinipes (Hooilandwasplaat Z Drente), H. insipidus (Kabouterwasplaat), H. citrinopallida
Hoed droog en steel droog - H. turunda Z, H. citrinopallida, H. xanthochroa - Alle zeer zeldzaam niet op Verspr.atlas
Hoed kleverig, slijmerig en steel droog - H. chlorophana (Gele wasplaat kust, vooral Texel), H. ceracea (Elfenwasplaat), H. cintrinopallida, H aurantiosplendens, H. subpapllata (Vroege wasplaat Z Drente)
!!Verschil Elfenwasplaat en Gele wasplaat - kijk naar de steel -> steel vezelig = Prachtwasplaat; steel glad en doorsnede kleiner dan 5 mm = Elfenwasplaat; steel glad en doorsnede groter dan 5 mm = Gele wasplaat

Rode, oranje en gele wasplaten (Hygrocybe)

Hoed droog en steel droog
- lamellen vrij of aangehecht, niet aflopend :

Hoed oranje - H.quieta, H. miniata (Gewoon vuurzwammetje), H. calciphila, H. substrangulata, H. intermedia, H. helobia, H. reidii

Hoed rood - H. mucronella (Bittere wasplaat Z kust), H. splendidissima (Klaprooswasplaat Z Rotsg.), H. helobia (Broos vuurzwammetje veenmos), H. miniata (Gewoon vuurzwammetje), H. calciphila (Kalkvuurzwammetje Z), H. reidii (Honingwasplaat Z Texel), H. coccinea (Scharlaken wasplaat matig algemeen kust ), H. constrictospora (Vermiljoenwasplaat Z).

!!Verschil Gewoon vuurzwammetje en Scharlaken wasplaat - kijk naar de hoed -> hoed met schubjes (+ sporen driehoekig) = vuurzwammetje; hoed glad of fijn vezelig (sporen langwerpig) -> grote paddestoel met helder rode hoed= Klaprooswasplaat; kleiner model oranjerood met rode lamellen met gele snede = Scharlaken wasplaat.

Hoed kleverig, slijmerig en steel droog
- lamellen vrij of aangehecht, niet aflopend :


Hoed oranje - H. aurantiosplendens (Prachtwasplaat Z Texel), H. persistens ?

Hoed rood - H. coccinea (Scharlaken wasplaat) , H. punicea (Granaatbloemwasplaat Z Texel), H. marchii (Beemdwasplaat Z Texel), H. salicis-herbaceae?

!!Verschil Scharlaken wasplaat en Granaatbloemwasplaat - robuuste paddestoel met vezelige steel = Granaatbloemwasplaat; kleinere paddestoel met gladde stengel en rode lamellen = Scharlakenwasplaat

Steel kleverig
vrije of aangehechte, niet aflopende lamellen

Hoed oranje - H. mucronella (Bittere wasplaat Z Texel), H. insipida (Kabouterwasplaat (vooral langs de kust algemeen), H. xanthochroa

Hoed rood - H. glutinipes var rubra (Hooilandwasplaat vrij zeldzaam, langs de kust, noorden van Friesland en Groningen), H. psittacina var perplexa (Papegaaizwammetje)

Steel kleverig
Aflopende lamellen

Hoed oranje - H. insipida (Kabouterwasplaat (vooral langs de kust algemeen), H.laeta (Slijmwasplaat heischraal grasland, kust en Drente)

Hoed rood - H. coccineocrenata (Veenmosvuurzwammetje), H. mucronella (Bittere wasplaat)

Hoed slijmerig, kleverig, steel droog
Aflopende lamellen


Hoed oranje - H. laeta (Slijmwasplaat) Hoed rood - geen

Hoed droog, steel droog
Aflopende lamellen

Hoed oranje - H. pratensis (Weidewasplaat Texel), H. turundu, H. cantharellus (Trechterwasplaat)

Hoed rood - H. cantherellus, H. coccineocrenata (Veenmosvuurzwammetje), H. constrictospora, H. mucronella (Bittere wasplaat)

Klik op de afbeelding voor vergrote weergave met beschrijvende tekst

SPECIFICATIES - zwartwordende_wasplaat
familieHygrophoraceae (Hygrophoraceae)
info familieEen familie met paddestoelen met dikke lamellen en witte sporen. Tot deze familie behoren o.a. de Hygrophorus en de Hygrocybe (wasplaatjes) soorten. DNA-onderzoek heeft de familie aardig uitgebreid. Een aantal soorten leeft samen met mossen.
naam zwartwordende_wasplaat (Hygrocybe conica)
waar tussen gras en mos, in duinvalleien en rietlanden
sporeekleur wit
hoed 1-3 (5) cm breed, kegelvormig, geel, oranje of roodoranje, later zwart
steel geeloranje, onderaan wit, later zwart, vezelig
plaatjes jong kegelvormig, later aan de rand uitbreidend, centrum meestal blijvend kegelvormig, aan de rand vaak gespleten, vers kleverig, snel opdrogend en dan grof vezelig, chromaatgeel, oranje tot rood, zwart verkleurend